Tại sao sữa đựng trong hộp khối chữ
nhật, còn nước giải khát trong lon hình trụ? Có biết bao điều bình
thường như vậy nhưng không nhiều người biết nguyên nhân. Ông Robert
Frank, giáo sư kinh tế tại Mỹ, đã khai thác những bí ẩn này thành phương
pháp giảng dạy độc đáo của mình. Ông đã tuyển chọn những câu hỏi và trả
lời hay nhất của sinh viên đưa vào quyển sách The economic naturalist:
In search of explanations for everyday enigmas (tạm dịch: Nhà tự nhiên
kinh tế: Tìm kiếm lời giải cho những điều bí ẩn thường ngày).

Tại
sao sữa đựng trong hộp khối chữ nhật, còn nước giải khát trong lon hình
trụ? Có biết bao điều bình thường như vậy nhưng không nhiều người biết
nguyên nhân. Ông Robert Frank, giáo sư kinh tế tại Mỹ, đã khai thác
những bí ẩn này thành phương pháp giảng dạy độc đáo của mình. Ông đã
tuyển chọn những câu hỏi và trả lời hay nhất của sinh viên đưa vào quyển
sách The economic naturalist: In search of explanations for everyday
enigmas (tạm dịch: Nhà tự nhiên kinh tế: Tìm kiếm lời giải cho những
điều bí ẩn thường ngày).
1. Tại sao sữa đựng trong hộp khối chữ nhật, còn nước giải khát trong lon hình trụ?
2. Tại sao phi công cảm tử của Nhật (kamikaze) lại đội mũ bảo hiểm?
3. Tại sao nút áo nam nằm ở mép áo bên phải trong khi áo nữ thì ngược lại?
4. Tại sao bánh pizza tròn lại được đựng trong 1 hộp vuông?
Xem đáp án
1. Tại sao sữa đựng trong hộp khối chữ nhật, còn nước giải khát trong lon hình trụ? Nó
giúp tối thiểu hóa sự chiếm chỗ của các hộp sữa trong tủ giữ lạnh (làm
giảm chi phí trưng bày sản phẩm), trái với lon nước giải khát thường
được bày trên kệ không cần giữ lạnh
2. Tại sao phi công cảm tử của Nhật (kamikaze) lại đội mũ bảo hiểm? Trong
mũ có nhiều thiết bị khác như bộ đàm, thiết bị định vị giúp cho phi
công có thể đánh bom cảm tử thành công. Ngoài ra họ cần phải được bảo vệ
để trường hợp nhắm trật mục tiêu họ có thể thực hiện lại quá trình đánh
bom ở lần sau.
3. Tại sao nút áo nam nằm ở mép áo bên phải trong khi áo nữ thì ngược lại? Khi
mới được phát minh, nút áo là một món hàng xa xỉ. Vào thời đó, đàn ông
thường tự mặc áo, còn phụ nữ thì có người hầu giúp mặc áo. Vì 90% người
thuận tay phải, nút áo sơmi thường được kết vào mép trái cho áo nam và
mép phải cho áo nữ để tiện cho người hầu (đa số thuận tay phải).
4. Tại sao bánh pizza tròn lại được đựng trong 1 hộp vuông? Vì
công sức sản xuất ra hộp vuông đỡ tốn kém hơn rất nhiều, đó là vấn đề
tiết kiệm công sức. Hơn nữa lấy 1 cái bánh pizza tròn từ 1 hộp vuông sẽ
dễ lấy ra nhất
Người trung thực ở Việt Nam sống sót như thế nào? (*)
[Lâu lắm rồi bạn Hà mới lại viết. Nếu bạn từng có thiện cảm với các
bài viết trước của Hà, hy vọng bạn cũng sẽ dành thời gian đọc đến hết
bài này :).]
(*): Mọi chuyện bắt nguồn từ câu hỏi “How do ethical people survive?” trong quyển
The return of the economic naturalist: How economics helps make sense of your world? Hà mới đọc.
Quyển này thực ra là tập 2 với tập 1 là
The economic naturalist: Why economics explains almost everything,
cả 2 đều đã có sách dịch ở VN nhưng mình không biết là ở hàng sách còn
không :-?. Sách tập hợp các câu hỏi là các vấn đề thường gặp trong cuộc
sống và có thể được giải thích khá dễ hiểu và thấu đáo bằng các nguyên
lý cơ bản của kinh tế học, ví dụ như sao sữa thì thường đựng trong hộp
các-tông hình hộp chữ nhật còn nước uống có ga thì trong hình trụ tròn,
sao áo của con gái luôn là cúc ở bên trái còn áo con trai thì cúc ở bên
phải, sao định dạng của DVD ở các nước khác nhau thì khác nhau nhưng
định dạng CD trên toàn thế giới thì như nhau… Không phải toàn bộ lời
giải thích đều thuyết phục nhưng như tác giả nói, quan trọng là giúp
người đọc rèn luyện tư duy kinh tế.
Phần 1: Định nghĩa và Nguyên nhân
Quay trở lại câu hỏi đầu bài,
trung thực hay
ethical có
thể hiểu nôm na là tôn trọng sự thật, cố gắng làm việc đúng đắn tuân
theo các chuẩn mực đạo đức của xã hội và tuân theo pháp luật. Dưới góc
độ kinh tế,
xâm phạm trung thực sẽ thường phát sinh
nếu
(1) trong quá trình thực hiện hành động trung thực, chi phí cá nhân
người thực hiện bỏ ra lớn hơn lợi ích họ có được hoặc (2) khi làm việc
phi trung thực, lợi ích của họ lớn hơn chi phí. Nguyên tắc hoạt động
2 trường hợp này thì giống nhau nhưng động cơ thì khác nhau. (Ở đây chỉ
xét các trường hợp luật pháp được số đông coi là đúng nhé, không tính
mấy trường hợp các điều luật hay các chuẩn mực đạo đức còn gây tranh cãi
ví dụ như hôn nhân đồng giới, nạo phá thai.)
Cách đây không lâu có 1 status trên Confession FTU, đại ý là em ấy tỏ
ra bức xúc và phẫn nộ về tình trạng quay bài ở trường, và bên dưới, 90%
hoặc gần như thế các comment hoặc thừa nhận đã từng quay bài hoặc ủng
hộ việc quay bài, cho rằng việc đó là bình thường. Các em ủng hộ đưa ra 2
lý do chủ yếu: một số môn nội dung ôn thi quá dài, không quay làm sao
thi được và có những môn không cần thiết cho nghề nghiệp sau này, không
nên bỏ nhiều thời gian để học và quay bài cho qua là được rồi. Bạn Hà,
với 17 năm kinh nghiệm học tập, có thể đảm bảo rằng dù học sinh dốt thì
miễn là cố gắng ở mức trung bình, đáp ứng yêu cầu tối thiểu của cô giáo
là có thể qua rồi (điểm đạt là 40%). Trường hợp môn các bạn cho là không
cần thiết thì có thể hiểu được khi cái này nằm ở pham vi ‘luật gây
tranh cãi’. Nhưng vấn đề là ở chỗ nhiều bạn không quay bài ở mức qua,
các bạn quay để đạt mức điểm 60-80% đấy chứ. Có 2 nguyên nhân có thể lý
giải: 1 là do tính sĩ diện, không muốn người khác thấy mình điểm kém và 2
là theo đuổi mục đích điểm cao hơn để có một cái bằng đẹp hơn. Nói
chung là lợi ích lớn hơn chi phí. Ví dụ này cũng tương tự như khi hối lộ
cán bộ thu thuế để trốn thuế.
Bản thân bạn Hà cũng không phải là trung thực tuyệt đối. Cả đời mình
đã từng làm 2 việc không trung thực: 1 là dùng các phần mềm của Windows,
Microsoft… mà không trả tiền bản quyền và 2 là đã từng 2 lần hối lộ
CSGT. Suy ngẫm về động cơ thì mình thấy rằng chi phí khi mình thực hiện
hành động trung thực là khá lớn: mình phải trả số tiền gần bằng cả cái
máy tính để mua bản quyền phần mềm, mình bị giữ xe tới 1 tháng. Và nếu
trong tương lai tiền bản quyền phần mềm vẫn cứ tiếp tục đắt gần bằng cái
máy tính và gần bằng 1 tháng lương của mình, mình vẫn sẽ làm như vậy.
Đến đây thì có 1 câu hỏi, vậy có tồn tại Trung thực nửa mùa, hay trung thực bao nhiêu là đủ?
Phần 2: Thực trạng và Hệ quả
Trả lời cho câu hỏi “Mức độ vi phạm trung thực ở VN như thế nào?” quả
là khó. Không như nhiều người lầm tưởng rằng bạn Hà quen biết nhiều,
thực tế là mình biết nhiều người nhưng khốn nỗi danh sách này lại khá là
một màu :”>. Nếu thống kê thì phần đông là trường chuyên lớp chọn,
phần đông tham gia năng nổ ở hội nhóm/dự án cộng đồng/kinh doanh nào đó
và theo như mình nhận định, phần đông có chỉ số trung thực cao. Có 1 số
kênh tham khảo khác là theo dõi về các tin tức trên báo chí (cái này thì
hơi củ chuối vì rõ ràng là tin về người xấu nhiều hơn người tốt) hoặc
vào toidihoilo.com để nắm qua tình hình hoặc tham khảo chỉ số tham
nhũng, chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công của Việt Nam các năm
gần đây
http://phapluattp.vn/20130515120331868p0c1013/cong-bo-chi-so-papi-2012-tham-nhung-vat-tang-suc-chiu-cua-dan-tang-theo.htm
Dễ hiểu là trung thực và không trung thực thời nào cũng có, nhưng hiện
nay không trung thực ngày một gia tăng, và có xu hướng được coi là 1
việc bình thường. 44% số người được hỏi cho rằng phải lót tay để xin
việc vào cơ quan Nhà nước, con số tương ứng với việc khám chữa bệnh là
42%, cấp giấy nhà đất là 32% và giáo dục tiểu học là 25%. Có thể thấy
các ngành có tình trạng không trung thực lớn nhất là y tế, giáo dục và
hành chính công.
Khi nói đến hệ quả thì nhiều cá nhân sẽ cho rằng tôi làm lợi cho tôi
nhưng tôi không làm hại ai, thế là được chứ gì, tôi quay bài để điểm tôi
cao hơn nhưng tôi đâu có làm thấp điểm người khác. Nhưng trên thực tế
thì dưới góc độ kinh tế, phần lớn các tình huống không trung thực đều
gây ra việc lợi ích cá nhân làm ảnh hưởng đến lợi ích nhóm. Bạn trốn
thuế dẫn đến tiền thuế mà tổng số người dân được hưởng giảm đi, bạn
không trả tiền bản quyền phần mềm dẫn đến tài sản của tổng số cổ đông
công ty đó giảm đi. Tuy nhiên, hệ quả này thường không đọng lại nhiều
trong tâm trí người vi phạm, vì lợi ích mất đi đó không đủ khiến cho họ
cảm thấy có lỗi hoặc day dứt lương tâm, cũng như 1 khảo sát từng được
thực hiện tại Mỹ với kết quả rằng phần lớn những người đi siêu thị mà
được nhân viên siêu thị trả thừa $10 sẽ quay lại để trả lại vì cảm thấy
day dứt nếu nhân viên đó bị phạt cuối ngày, nhưng phần lớn sẽ không quay
lại nếu nhân viên quên tính tiền 1 món hàng nào đó $10 đơn giản vì cái
đó là mất mát của cả siêu thị vào cuối tháng, nhân viên kia sẽ không
phải chịu phạt gì. Và ngay cả khi ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi
người khác, bạn tạo ra bất công ví dụ như bạn chạy trọt để xin việc đồng
nghĩa với có khả năng có người có năng lực nhưng không có tiền thì
không thể vào vị trí đó (vì tài nguyên thường là khan hiếm, số lượng
người được tuyển không có tăng nhanh như tài khoản Gmail của bạn) thì
cũng không nhiều người cảm thấy day dứt, vì họ quan tâm đến lợi ích bản
thân trước nhất. Mình không nói điều này là đúng hay sai, chỉ muốn nói
là nó hợp logic.
Hệ quả lớn nhất theo mình với cả xã hội đó là khi người ta coi đó là
việc bình thường, rằng vì người ta cũng hối lộ để được giải quyết hồ sơ
sớm hơn thì tôi cũng phải hối lộ không thì bao giờ mới đến lượt tôi. Thử
tưởng tượng rằng nếu tất cả mọi người đều làm việc A- không trung thực,
lúc đó thì nhiều khả năng cái hành động trung thực A+ bị tuyệt chủng,
xã hội phát sinh giá trị mới, tôn sùng A- và khi đó thì thực ra A- không
còn mang tính negative nữa, A- trở thành tốt, thế thì thôi hết mâu
thuẫn, khỏi phải đấu tranh cho A+ làm gì nữa. Tuy nhiên kịch bản này
theo mình khó xảy ra vì thực tế là trung thực cùng nhiều giá trị khác
của con người vẫn tồn tại từ hàng nghìn năm nay, khả năng nó bị đánh đổ
là rất thấp. Và bi kịch đến khi có 1 số đông làm việc không trung thực
và lớn dần (số người cho rằng cần phải đút lót khi xin việc vào Nhà nước
tăng từ 29% năm 2011 lên 44% năm 2012) khiến những người vốn trung dung
thiên về hành động theo hướng không trung thực, xã hội hình thành 1
phong tục Không Trung Thực và khiến những người trung thực khó sống.
How do ethical people survive?
Thực ra đến lúc này thì mình phải thú nhận với các bạn 1 điều. Cơ
nguyên của bài viết này chẳng phải đến từ vụ mình đọc sách mà bắt nguồn
từ việc mình mới được cập nhật các dạng tiêu cực trong ngành giáo dục
đại học và sau đại học gần đây. Ok, mình chấp nhận làm khối ngoài Nhà
nước để không phải chạy trọt xin việc, mình có thể cố gắng làm đúng luật
trong các hành vi sống và kinh doanh, nhưng nếu 10 năm nữa, tỉ lệ phải
đút lót cho giáo viên tiểu học lên đến 80% thì mình không chấp nhận
được, mình không thể cho con mình lớn lên như thế. Giải pháp là thế thì
chuyển ra nước ngoài sống hoặc cho con học trường quốc tế đi, nếu mình
đủ tiền làm những việc đó thì ok nhưng nếu không, mình sẽ thấy rất bất
công và bế tắc. Chưa kể nếu con mình có học trường quốc tế đi chăng nữa
thì nó vẫn sẽ tiếp xúc với con người ở xã hội xung quanh nó, nếu 80% số
người ngoài trường quốc tế không trung thực thì dù trường học của nó có
trung thực 100% đi chăng nữa, liệu nó có thể không tránh khỏi bế tắc khi
vào đời?
Nhưng đấy thực ra là hệ quả to tát với mình, không có nhiều ý nghĩa
với tất cả mọi người :)). Trong tháp nhu cầu của Maslow thì ở nấc thứ 4,
nấc gần cao nhất đó là nhu cầu Được tôn trọng, cái này đảm bảo ai cũng
có luôn. Mình nghĩ rằng, nếu bạn không trung thực bạn không có quyền đòi
hỏi sự trung thực từ người khác, vào 1 thời điểm trong tương lai nếu có
sự bất công xảy ra với bạn hay với người thân của bạn, hãy hiểu rằng
chính bạn cũng là 1 phần tác nhân dẫn đến việc tình trạng này trở nên
phổ biến hơn. Tệ hơn, tin tức về những việc không trung thực thì dễ lộ
ra hơn là tin về trung thực, như bạn thấy thì truyền thông thích người
xấu và lố nhiều hơn là người tốt. Lúc đó, không chỉ là bị tai tiếng, tất
cả những thứ bạn đạt được đều có thể bị nghi ngờ đến từ các tác nhân
không trung thực, và thực sự nỗi ức bị đánh giá thấp hơn khả năng của
mình là 1 trong những nỗi ức lớn nhất mọi thời đại. Với những người có
lòng tự trọng và tự tôn dân tộc cao, nỗi đau tinh thần còn lớn hơn khi
bạn ra nước ngoài và tiếp xúc với người dân của 122 nước có chỉ số minh
bạch và tham nhũng tốt hơn Việt Nam (theo số liệu 2012).
Nhưng liệu có phải mọi lời nói thật đều tốt, như bác sỹ có phải lúc
nào cũng nên nói thật về bệnh tình cho bệnh nhân? 1 người bạn thân của
mình mà mình đánh giá là có chỉ số trung thực cao, khi được hỏi rằng
“Nếu công ty của bạn đang kinh doanh ảm đạm, nhân viên và gia đình họ
khốn khổ vì không lương, thì nếu có điều kiện để hối lộ, bạn có sẵn sàng
làm nhằm đạt được hợp đồng trong 1 cuộc đấu thầu quan trọng?”
và
câu trả lời của bạn mình là “Có”. Bạn sẽ nói rằng mình cũng hối lộ CSGT
đấy thôi, cũng không trung thực đấy thôi, mình làm sao ở trong tình
cảnh khốn khó của bạn để biết được nếu trung thực thì hậu quả sẽ thảm
hại như thế nào. Trong những trường hợp đó, mình tin rằng chúng ta đều
hiểu rõ lợi/hại, các hệ quả và sẵn sàng chấp nhận hệ quả của việc hành
động trung thực hoặc không trung thực. Mỗi lần làm thêm 1 việc không
trung thực, bạn hiểu rằng 1 trong các hệ quả được kể đến ở trên đối với
bạn sẽ nhiều thêm. Mỗi người có lý trí riêng để xác định cho mình ngưỡng
giới hạn cho phép và mình không có quyền hành để nói rằng ngưỡng của
bạn phải thế này thế kia, nhưng quay lại động lực nguyên thủy của mình,
mình tin rằng
trẻ em là đối tượng thiếu thông tin và lý trí để xác
định ngưỡng giới hạn cho mình những năm đầu đời. Vì thế mình muốn tỉ lệ
không trung thực tính trên toàn xã hội giảm xuống và đặc biệt là gian
lận trong giáo dục cần được giảm nhiều nhất.
Phần 3: Giải pháp (dàn bài giống Khóa luận v** :)))
Vậy trong quyển sách mình đọc, tác giả giải quyết vấn đề như thế nào?
Ông chỉ ra rằng trong thế giới luôn tồn tại những ngành, những vị trí
làm việc ưu tiên sự trung thực và chừng nào thị trường lao động còn tồn
tại thì chừng đó người trung thực còn sống được. Điều này cũng củng cố
lập luận mà mình đề cập ở trên đó là Trung thực sẽ vẫn là giá trị được
tôn trọng chừng nào con người còn tồn tại. Việt Nam có muốn không trung
thực cũng khó khi mà giờ đây không có bế quan tỏa cảng như hồi xưa,
chúng ta sống cùng thế giới và các bạn quốc tế có chỉ số minh bạch cao
hừng hực: bạn làm xuất nhập khẩu thì lựa chọn tốt hơn cho bạn vẫn là
trung thực với bạn hàng, bạn nghiên cứu khoa học thì lựa chọn tốt hơn
cho bạn vẫn là gửi bài của chính bạn đến hội thảo quốc tế. Tỉ lệ các bạn
được đào tạo và sống trong môi trường minh bạch ở nước ngoài quay về
nước ngày càng cao cũng phần nào có tác động tích cực. Như vậy, yên tâm
là trung thực không thể tuyệt chủng ở VN được, người trung thực vẫn sống
được.
Nhưng như thế người trung thực sẽ dồn về các khu vực mà anh ta có thể
sống, cụ thể là các khu vực ngoài Nhà nước, dẫn đến tỉ lệ người không
trung thực dồn về khối trong Nhà nước tăng lên trong khi đây lại là nhóm
ngành mà cán bộ có mức độ tương tác với dân và doanh nghiệp cao nhất,
có thể ảnh hưởng đến đời sống người khác nhiều nhất. Chà, nếu thế thì
người trung thực thật sự là khó sống.
Thử cân nhắc các giải pháp dưới góc độ kinh tế. Để giảm thiểu tình
trạng không trung thực tầm vĩ mô có thể đưa ra các biện pháp nhằm
(1)
tăng chi phí khi làm việc không trung thực, (2) tăng lợi ích khi làm
việc trung thực, (3) giảm chi phí khi làm việc trung thực, (4) giảm lợi
ích khi làm việc không trung thực.
(1): là nhóm biện pháp được nhắc đến nhiều nhất, cụ thể là các hình
phạt khi bị phát hiện không trung thực. Nhưng như bạn thấy, một là các
hành động không trung thực ít khi bị tố cáo để trừng trị, hoặc là kể cả
có thanh kiểm tra thì đến bước này vẫn có thể gian lận được. Vấn đề hành
pháp kém và người dân không tin vào pháp luật có lẽ không thuộc phạm
trù kinh tế học :)).
(2): vậy thì tôi tăng lợi ích cho anh khi làm việc trung thực, tôi
tăng lương cho người cơ quan Nhà nước. Nhưng khổ nỗi, lương mà tăng thì
lạm phát lại tăng nhanh hơn, nên nhìn chung là lương vẫn thấp. Liên quan
đến vấn đề lương và lạm phát xin phép được tạm dừng tại đây, cái này nó
bao gồm nhiều vấn đề rất là dây mơ rễ má =))).
(3): ok thế anh nói là phải hối lộ để được xử lý hồ sơ nhanh hơn, vậy
tôi đưa ra quy trình xử lý hồ sơ hiệu quả hơn, khiến anh không phải chờ
lâu nữa và vì thế cũng không mất công hối lộ cho công chức làm gì. Cái
này thì đang thực hiện và theo mình là biện pháp khả thi nhất nếu người
lãnh đạo có tâm.
(4): cái này có thể thực hiện bằng 1 vài biện pháp bổ sung thu nhập
như khuyến khích giáo viên dạy thêm, bác sĩ làm thêm để động cơ kiếm
thêm thu nhập của họ khi gian lận bị triệt tiêu. Nhưng như những ngành
này còn có khả năng làm thêm, chứ CSGT hay cán bộ địa chính nếu làm thêm
thì chắc chắn là phải làm trái ngành, ví dụ như xe ôm, bán trà chanh,
ghi số đề… Và không phải tất cả đủ bản lĩnh để sống như vậy.
Có ý kiến đề cập đến giải pháp thay đổi hệ thống chính trị. Mình
không nghĩ rằng việc này có thể thay đổi tính cách con người khi đối mặt
với các cặp lợi ích – chi phí. Harvard, biểu tượng của giáo dục Mỹ, mới
có scandal học sinh gian lận đầu năm nay đấy thôi. Và còn 1 giải pháp
nữa cũng rất hay được nhắc đến trong các luận văn đó là Giáo dục nâng
cao ý thức người dân, vâng và như thế chúng ta lại quay trở về Giáo dục
:))).
Thực ra thì mớ giải pháp vĩ mô bên trên là bàn trên giấy thôi. Với
công dân đại trà như chúng ta thì có khả năng thực hiện được bao nhiêu
trong số ấy?
Phần 4: Kết luận
Mình chọn sống trung thực. Nhưng mình thấy sống trung thực bây giờ
rất khó nên mình muốn viết ra những dòng này trước hết để bảo vệ quyền
sống của mình (và con cái mình). (Ghi chú là mục đích của mình là sống –
survive thôi, còn bạn nào có tham vọng lớn hơn thì hẳn là đi cùng trung
thực thì còn cần thêm các tố chất và kỹ năng khác :)))
Như đã nói,
nếu bạn không trung thực bạn không có quyền đòi hỏi sự
trung thực từ người khác, vào 1 thời điểm trong tương lai nếu có sự bất
công xảy ra với bạn hay với người thân của bạn, hãy hiểu rằng chính bạn
cũng là 1 phần tác nhân dẫn đến việc tình trạng này trở nên phổ biến
hơn. Tệ hơn, tin tức về những việc không trung thực thì dễ lộ ra hơn là
tin về trung thực, như bạn thấy thì truyền thông thích người xấu và lố
nhiều hơn là người tốt. Lúc đó, không chỉ là bị tai tiếng, tất cả những
thứ bạn đạt được đều có thể bị nghi ngờ đến từ các tác nhân không trung
thực, và thực sự nỗi ức bị đánh giá thấp hơn khả năng của mình là 1
trong những nỗi ức lớn nhất mọi thời đại. Mình hi vọng rằng những hệ quả này sẽ khiến bạn thiên về nhóm trung thực nhiều hơn, và
một khi bạn chọn Trung thực, hãy xem bạn có thể làm gì?
Nếu bạn đang làm việc trong các ngành Giáo dục, Y tế, Hành chính
công, mình hy vọng bạn hãy cố gắng trung thực nhất có thể khi tiếp xúc
với dân và doanh nghiệp. Đặc biệt, nếu bạn là giáo viên mong bạn hãy dạy
học sinh sinh viên mình trung thực. Nếu bạn là người đi học mong bạn
trung thực với mọi kết quả học tập của mình để biết được rằng năng lực
thực sự của mình đến đâu, bạn học được rằng kết quả tốt luôn đòi hỏi nỗ
lực tương xứng. Và có 1 sự thật 100% là bằng cấp bây giờ không còn được
nhà tuyển dụng coi trọng số một nữa rồi.
Nếu bạn có con/cháu trong độ tuổi nhận thức, mong bạn cung cấp cho
các em thông tin đầy đủ về việc nếu làm việc trung thực thì sẽ có hệ quả
là abc, nếu làm việc không trung thực thì có hệ quả là xyz. Đừng nên
gian lận trước mặt trẻ và khiến trẻ nghĩ rằng đó là việc hết sức bình
thường.
Nếu bạn rất giỏi trong lĩnh vực của mình và thậm chí có thể cạnh
tranh với các cơ quan Nhà nước cùng ngành, mong bạn có đủ nguồn lực để
hiện thực hóa điều đó và tạo ra môi trường trung thực xung quanh sản
phẩm của bạn để người trung thực có thể tìm đến và sử dụng. Ví dụ bạn có
thể mở trường quốc tế, mở văn phòng công chứng tư nhân, mở bệnh viện
tư.
Nếu bạn là dân kinh doanh nói chung, có lẽ không nói bạn cũng biết
chữ tín là hàng đầu để tồn tại. Bạn có thể có vài đồng lợi nhuận ban
đầu, nhưng một khi lộ ra bạn nói dối khách hàng, bạn sẽ mất hết.
Nếu bạn là nhà báo, là người có khả năng về truyền thông hãy chia sẻ
suy nghĩ của mình đến người khác (với các bạn là opinion leader, hot
vlogger… ) hoặc thực hiện các dự án có mức phủ sóng lớn (như
Đen hay trắng, bạn chọn gì? hay
toidihoilo.com).
Hoặc, nếu bạn chỉ là một người hoàn toàn bình thường và muốn sống
trung thực (như mình). Hãy cứ trung thực hết mức có thể, theo lý trí bạn
hướng dẫn, và lôi kéo những người xung quanh giống như bạn.
Thực ra mình đã mất 3 ngày suy nghĩ để xem việc viết ra thế này có
đem lại hiệu quả tích cực gì không hay nó cũng chỉ là 1 bài viết trên
mạng mà các bạn đọc và rồi lãng quên trong phút chốc. Nhưng nếu bạn nào
đã từng học Triết chắc cũng biết quy luật lượng – chất, khi lượng đủ
nhiều có thể chuyển hóa thành chất, nếu bạn gặp 19 nhân tố mới khiến
thay đổi suy nghĩ của bạn mà mình là nhân tố thứ 12 thì ngay lúc này
chưa thể có kết quả gì nhưng nếu không có cái 12 ấy, bao giờ mới có cái
13, mới đạt được mốc 19? Và có 1 điều buồn cười mà mình tin nhất, tin
ngay khi đêm đầu tiên đến Úc ngủ ở phòng mới có con côn trùng cứ bay qua
bay lại, đó là câu nói của Dalai Lama:
“If you think you are too small to make a difference, try sleeping with a mosquito.”
Những câu đố về "Những điều bí ẩn thường ngày"
Người trung thực ở Việt Nam sống sót như thế nào? (*)